Bilgiye Giden Yolda İki Ustura: Ockham ve Hanlon!
Tarih: 21 Mayıs 2011 | Can Sungur | Kategori: Genel | 1 Yorum! »
Bakış açıları, kafaları karıştırmayı çok güzel beceriyor!
Bunu engellemek için elimizde ucu keskin, gerekli traşları yapıp, yanları ve arkaları alıp önleri bırakacak iki usturamız var.
Ockham’dan Habersiz Bir Ustura Markası
1300′lü yıllarda yaşayan Ockhamköylü William ismindeki düşünür, aslında hiç bir eserinde usturalardan bahsetmemiş, ancak 1800′lü yıllarda Hamiltongiller’in William ilk kez bu terimi kullanmış. Rahmetli Ockham…
Ockham’ın Usturası der ki:
“Eldeki veriler daha kapsamlı bir açıklama sağlamadığı sürece, en basit çözümlere yönelmeliyiz.”
Şairin burada bana demek istediği; “Evet, kafanızda bazı konularda şüpheler olabilir. Konuyla ilgili açıklama yapmanıza yetecek bilgi var mı? Yok mu? O zaman mevcut bilgilerle açıklayın… ve devam edin!”
Ockham’ın Usturası kuralının bana anlattığı bu. Çözmek istediğim bir soru varsa, temelsiz kalacak ve bağlayamayacağım fikirler üzerinden sallantılı fikir köprüleri kurmak yerine, bildiklerim üzerinden ilerlemem gerekiyor. Bu sayede bakıyorum, bildiklerim beni tatmin ediyor mu? Etmiyorsa yeni bilgilere ihtiyacım var, yoksa çözümüm de bilgilerim gibi eksik olacak.
Öğrenmek isteyen bir kafayı, öğrenmeye ve anlamaya zorlayacak bir yaklaşım bu.
Bir yandan da bazen Ockham’ın Usturası yanlış aktarılır; “Basit çözümlere gitmek varken karmaşık şeyler düşünmeyin.” denir. Elbette ciddi bir fark var. İlk anlatım şekli, eldeki verilere bakarak çözümü hızlandırmayı hedefliyor, ikinci cümle de işi karmaşıklıktan uzak tutmayı. “Abi durduk yere icat çıkartmayalım şimdi.” düşüncesi, rahmetli Ockham’ın aklındaki şey değildi.
Aptallık mı, Kötülük mü? Ya da Hanlon Diye Birisi Var Mı?
Efendim, efsaneye göre, Robert Hanlon diye bir adam, Murphy Yasaları kitabı hazırlanırken “Bu da benden olsun” diyerek bir fikrini yollamış, fikir şu:
“İnsanların eksiklikleri ile açıklanabilecek şeyleri, kötülükleri ile açıklamayın.”
Bu cümle, insanı sosyal yaşantısında çok rahatlatabilecek bir cümle, adeta naneli şekerin üstüne içilen su gibi bir şey.
İş hayatınızda, okulda, aile içerisinde ya da arkadaş çevrenizde sizin sinirinizi bozan, yapan kişinin neden yaptığını anlamadığınız, size tümüyle saçma sapan gelen şeyler kesinlikle vardır. Bu tarz tuhaf davranışların sahiplerini zalim, pis bir herif olarak tanımlamak yerine, “Abi o da öyle işte, kafası o kadar çalışıyor” diye tanımlamanızı sağlar.
Belki bu sayede sık sık bir arada olmak zorunda olduğunuz bazı insanların davranışlarına daha rahat katlanır, daha yumuşak tepkiler verebilirsiniz.
Pratik Kullanımlara Örnekler
- Bir iş başvurusu yaptınız. Geri dönüş olmadı. “Lanet olsun, beni neden beğenmediler, belki de özellikle geri aramıyorlar, pis herifler, hurr durr!” yapmayın. Onun yerine:
Ockham: Bilgilerimle en basit açıklamalarım neler?
“Neden geri dönmedikleri ile ilgili yeterince bilgi yok. Ya seni beğenmediler, ya da geri dönmeleri engelleyen bir şey var.”
Hanlon: Eksikleri varsa ne olabilir?
“Muhtemelen bu CV’lere ve iş başvurularına her kim bakıyorsa yeterince iyi bakamıyor, zamanı yok ya da gözden kaçırdı.”
- İş yerinde davranışlarına sinir olduğunuz bir iş arkadaşınız var. “Kesin işleri bana kitlemek için yapıyor! Hatta epostalarda da beni cc’ye koymuyor ki işlerden eksik kalayım! Dur bak şimdi…” yapmayın. Onun yerine:
Ockham: Bilgilerimle en basit açıklamalarım neler?
Burada iş arkadaşınız ile ilgili bilgilerinizi kontrol etmelisiz. Mevcut iş farklı bir dilde olabilir ve yapamıyor olabilir mi? Başka bir işle meşgul olabilir mi? Epostalarda sizi cc’ye koymamasının nedeni nedir, biliyor musunuz? Bilgilerinizi kontrol ettikten sonra tekrar bir bakın…
Hanlon: Eksikleri olabilir mi?
“İş arkadaşım kafasız olabilir mi? Belki art niyetli değil, sadece kafasızdır… Belki de ona karşı daha anlayışlı olup, eksiklerini kapatıp, birşeyler gösterebilirim…”
Yani;
Kafanız bulandığında bulanıklıkları kesmek için iki kural.
Bu iki ustura kuralı da insana doğru cevapları vermez, ancak düşünerek çözüme ulaşma yolunda iki eleyici araç olurlar. Eleyebildiklerinize de daha sonra tekrar bakma şansınız olacaktır.
İyi düşünceler!
Can Sungur
21.05.2011